Plastikler

Belli bir sıcaklık ve basınç altında reaksiyona sokulan monomerler, termoset, termoplastik ya da elastomer yapıdaki plastikleri oluşturur. Bu nedenle rijit yapıda olabilecekleri gibi esnek bir yapıda da olabilirler. Örneğin su şişeleri polietilen tereftalat (PET) ile su boruları ise polietilen (PE) kullanılarak üretilir.

Yukarıda verilen örnekler dışında bir plastik malzeme aşağıdaki polimerler kullanılarak üretilebilir:

Poliamid (PA): iyi mekanik özellik (sertlik ve tokluk), aşınma-kimyasal ve ısıl deformasyona direnç

Polistiren (PS): yüksek dielektrik özellik, optik şeffaflık

Politetrafloroetilen (PTFE): ısıl ve kimyasal direnç, düşük sürtünme katsayısı

Polipropilen (PP): kimyasal ve elektriksel direnç, yorulmaya karşı dayanım

Polivinil Klorür (PVC): hafif, kimyasal direnç, kaynak edilebilir, yapıştırılabilir

Polikarbonat (PC): yüksek darbe direnci, kolay işleme-kalıplama

Akrilik (PMMA): yüksek ışık geçirgenliği, rijitlik, atmosfer koşullarına direnç

Polimer malzemelerde de olduğu gibi fayda sağlayan onlarca özelliğe düşük maliyetle sahip olmak plastiklerin yaygınlaşmasını sağlamıştır. Öyle ki plastik kullanımındaki büyük artış beraberinde bazı sorunları da getirmiştir. Bu sorunlardan en önemlisi ise doğaya bırakılan plastiklerin (büyük bir kısmı) birbirlerine sıkı yapıda bağlanmış zincirlerinin koparılmasının çok zor olması nedeniyle uzun yıllar süren çözünme sürecidir. Birikme döngüsüne giren onlarca plastik hem doğayı hem de insan sağlığını etkilemekte, ayrıca gezegenimizin zarar görmesine katkıda bulunmaktadır. 

Örneğin plastikleri yumuşatmak ve sertleştirmek için kullanılan Fitalatlar ile bisfenol-A kimyasalları kanserojen etkiye sahiptir (Erciyes Üniv Vet Fak Derg 2020;17(1): 68-75). 

Düşük yoğunluklu polietilenin de sera gazı salınımında ön planda olduğu bilinmektedir. 

Ne Yapmalı?

Her ne kadar pratik ve maliyet açısından uygun olsalar da plastik malzemelerin kullanımını azaltmak, günümüzün ve geleceğimizin daha yaşanabilir olması için gereklidir. 

Başta plastik market torbaları yerine bez çantalar kullanılması, plastik su şişeleri yerine tekrar kullanılabilen cam ya da mataralar tercih edilmelidir. Ayrıca plastik içeren herhangi bir ürünün sürdürülebilir bir malzemeden yapılmış olanı varsa öncelik o olmalıdır. 

Geri dönüştürülebilen plastikler ise mutlaka geri dönüşüme gönderilmelidir; doğaya ya da denizlere kesinlikle bırakılmamalıdır. 

Kaynak: Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), 2022